Zerarê Dawîn Çi ye?
9/11 Fehrên Êrîşê
Li sibehê di 11ê îlonê, 2001, 19 terorîstên çar balafirên li balafirgeha Logan ya Boston de birîndar kirin.
Wan balafirên hilbijartin ji bo qeza rojavayê ji ber ku ew bi rûnê re bêne barkirin. Wan plankirin ku aboriya sê Amerîka bi desthilatdariya sêweyên hilweşînê têk bibin: Wall Street , Pentagon û House of Spî.
Du balafirên pêşîn ên hedefên xwe digotin. Airlines 11 Flight 11-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-a-bazirganiya cîhana bazirganî ya li ser 8:46 am. Troyek ji 10:28 saet di bin topê de hilweşand, Teweriya Tîhan di 5:20 pm de hate hilweşandin
Emerîkî ya Afganîstanê 77 ji çeteyên Pentagonê li 9:37 de hate şikandin. Pelên avahiyê di 10:10 de hate hilweşandin
Flight United Airlines Flight 93 carî destnîşan kir ku armanca wê ya armanca Spî. Di 9:23 de, piştî qezenca Bazirganiya Cîhanê ya Bazirganiya Ed Ballinger vekişandin ku hemû balafên ku wî hatibû binivîse, tevlî Flight 93. Wî got, "Hêza bazirganî ya Bazirganiya Cîhanpîtê her du / cûrpît bifikirin." Piştî pênc deqîqe, terorîst pîlot hatin kuştin û kontrola balafirgehê.
Bi vî demê de, kêmî 10 ji rêwiyan bi rêya bi destûra telefonê ji hezkirî hez dikirin. Wan di derbarê êrîşên Towersê yên Bazirganiya Cîhan de bihîstin û nerazîbûna wan derxistin. Di 9:57 de, rêwîtiyên giran terorîstan êrîş kirin. Flight 93 li taxa Shanksville, Pennsylvania di 10:03 de li zeviyek xistin, tevahiya 30 kesan kuştiye.
(Serçawe: "îlona 11 Îlonên Hêzên Hêzên Dastav," CNN, 5ê Îlonê, 2016)
Rêveberiya Aviation Federal li seranserê 9. 5-ê li balafirgehên Navîn ya New York-Yûhenna Bush got êrîşek terorîzmê li 9:30 de hate ragihandin. Ten-deqeyan piştevan, pişta FAA ji bo cara yekem di dîroka dîrokê de hemî balafirên Amerîkî vekişand. (Serçawe: "Çîrok Çekan Teror," CNN, 12ê Îlonê, 2001)
9/11 Death Toll
Tendurên mirinê 2,975 çûn ku li Pearl Harbor di 1ê çileya pêşîna (December) de 1941-ê çileya pêşîn de. Di mirina mirinê de 2,600 kes li Navenda Bazirganiya Cîhanê, 125 li Pentagon û 256 li çar balafiran. (Serçawe: " Raporta Komîsyona 9/11 ," Komîsyona Niştimanî Li dijî Dewletên Yekbûyî yên Dewletên Yekbûyî yên Yekbûyî. "9/11 Mirin Toll Climbên Yek," Nûçe CBS, 10ê Îlonê, 2009.)
2001 Recession
Bazara bazarê piştî rojên bazirganî ji çar êrîşên bazirganî ve hate qedexekirin, cara yekem ji dermana mezin a mezin . (Di sala 1933ê de, Franklin D. Roosevelt ji bo du rojan, wek beşek ji betlaneya bankeyê vekişandibû ku li ser bendavkirina rêkûpêk bisekinin.) Stock market li 17ê Îlonê ve hat vekirin . Dowz lez ji sedî 7.13 bû, nêzîkî 8,920.70. Wê winda 617.78 di wê demê de dora herî xirab bû.
Êrîşên 9/11 êrîşên dubareya 2001-ê de , ku di 2001-adara 2001-an de dest pê kir.
Aboriya di sala pêşîn de 1.1% de peymana xwe kiribû, lê di sêyemîn duyem de 2.1%. Êrîşan di sê meha sêyemîn de aboriya aboriyê çêkir, xistina dirêjkirinê. Di sala 2001 de ji hêla ditirsiya Y2K ve hat. Ew di karsaziya înternetê de pişk û paşê çêkir.
Tevî ku di dema Mijdar 2001 de dawî bûye, tehdîtên şerê Dow ji bo salek din derxistin. Ew di 9ê çileya pêşîna 2002ê de, dema ku 7,286.27 ve hatî girtin. Ew ji sedî 37.8% kêmtir ji kêmtir bû. Hûn kes nizanin ku heke bazara bullê di destpêka 11-adara 2003-an de Dow-a-bilindtir bûye, di 7,524.06-ê de dest pê kir. Bêkariyê berdewam kir heta hezîrana 2003ê, dema ku ew 6% gihîştiye. Ew pejirandina wê pêdivî ye.
Şerê Terorê
Di 20ê îlona (September) 2001ê de serok Bush ji bo Şerê Terorê re bang kir.
Wî got, "Emerîkî ne tenê şer dikin lê kampanyek dirêjtirîn, li hemberî her kesek ku me dîtiye." Piştre wî kiryarî.
Bush şerê Afganîstanê li Afganistanê dest pê kir ku bibînin û dadbariya Osama Bin Ladin. Ew serokê rêxistina El Qaîdeyê bû ku êrîşa 9/11 êrîşî. Di sala yekemîn de, Kongreya 29.3 milyar dolaran li darizandina acîl ya ji bo şerê dagir kir. (Serçawe: " Costa Îraq, Afganistan û Şerrên Berxwedana Têkoşîna Tîrmehê ji 9/11 ji ," Serdana Lêkolîna Kongreya Kongra, 8ê Çile 2014,)
Di 21ê Adara 2003ê de serok Bush got leşkerên Iraqê. Wî got ku CIA çekên mirinê dît dîtin. Wî got ku serokê Îraqê Saddam Husên, karmendên al Qaîdeyê re hebû. Kongreya yekemîn 36.7 milyar dolar li darayî ya Awarte ji bo Şerê Îraqê di sala pêşîn de derbas kir.
Mesref ji bo herdu şeran çêdike. Bi dawiya du herdu şertên Bush di navendî de, Şerrê Şerê Teror $ 1.164 trîlyon dolar dike. Ew zêde kir ku ji bo Wezareta Parastina Parastina Ewlekariyê û Ewlekariya Malê zêde bûn. Serok Obama di du şertên wî de 807 milyar dolar kir. Serok Trump 156 milyar dolaran dane. Ev bihayê lêçûn ji Şerê Terorê re li $ 2.126 trîlyon.
Krîzê
Bandora herî mezin ya aborî ya êrîşên 9/11 bû ku çiqas berevanên parastina zêdebûna sedema sedema krîzê ya Dewleta Yekbûyî bû. Bêyî Şerîetê Terorê, dê deyna 17 trîlyon an jî kêmtir ($ 19 trillion dolaran $ 2 trillion e.) Ev tenê sedî 93% ya hilberîna aboriyê ye. (Di hilberîna malê de ya Dewleta Yekbûyî ya 2016ê sêyemîn 18.625 trîlyon bû.) Ew ji 77% deynî ji sedî 77 -de-GDP ve pêşniyar kir ku ji aliyê Banka Cîhanê ve tê pêşniyar kirin. Lê ji sedî 103% rasttir e.
Şerê li Terorê ji bo bernameyên stimulus kêm kir ku ji welatê ku ji krîzê ya fînansa 2008 re zêde bike . Gelek karên nû hatine afirandin, ku wateya bacê kêm kêm bû, bêtir deynê deyn. Di heman demê de wateya ku ji bo tamêra tamîrkirinê û veguhertina avahiyên bêtir kêm kirin
Di asta deynê deynê 2011ê de krîza bilind, ku Komara Çîgirên çepê li ser avêtina krediyê zêde kir . Li ber lêçûnên lêçûnên leşkerî, ew ji bo giran re sînor kirina sînorên Dermanî . Ew bû sedema pêşdestiya yekem a deynên Dewletên Yekbûyî yên bi Standard û Poor .
Di 2013'an de, ew dîsa dîsa red kir ku ji bo xerîbê deyn bikin an desthilatdariya hikûmetê. Ew riya hikûmetê ya 16-roj anî, û tirsên cîhanê ku Dewleta Yekgirtî dê bibe . Ji ber ku li ser avakirina avakirina xebatê , ew li ser gavên hişkiyê balkêş kirin . Ew ku mezinbûna aboriyê aborî ye. Ji bo agahî, Krîzoka Dewleta Yekbûyî bibînin.